اسکریپت چیست ؟ (تفاوت با برنامهنویسی)
اسکریپت و اسکریپتنویسی مفاهیمی مهم هستند که اغلب با برنامهنویسی اشتباه گرفته میشوند. اسکریپت به طور یک مجموعه دستورالعمل ساده و کوتاه است که برای اتوماتیک کردن وظایف تکراری نوشته شده و اغلب بدون نیاز به کامپایل، توسط یک مفسر (interpreter) اجرا میشود. این نام از مفهوم «script» در تئاتر الهام گرفته شده، جایی که متن نمایشنامه مانند یک راهنما برای بازیگران عمل میکند. ساده، مستقیم و بدون پیچیدگیهای زیاد. اسکریپتها در زمینههای متنوعی کاربرد دارند. از اتوماسیون سیستمهای عامل (مانند bash در لینوکس برای مدیریت فایلها) تا توسعه وب (JavaScript برای تعاملات پویا در صفحات)، پردازش دادهها (Python برای تحلیل سریع اطلاعات) و حتی ساخت بازی یا مدیریت و کنترل شبکههای کامپیوتری.
در مقابل، برنامهنویسی به نوشتن کدهای پیچیدهتری اشاره میکند که اغلب نیاز به کامپایل دارند و برای ساخت نرمافزارهای بزرگ مانند اپلیکیشنهای موبایل یا سیستمهای عامل استفاده میشوند. در حالی که اسکریپتنویسی بر سرعت توسعه و سادگی تمرکز دارد، زبانهای برنامهنویسی مانند C++ یا Java برای کاربردهای سنگینتر و ساختارهای پیچیدهتر طراحی شدهاند.
علت تنوع زبانهای اسکریپتی
تنوع زیاد زبانهای اسکریپتی به دلیل نیازهای متفاوت در صنایع مختلف است. هر زبان برای حل مشکلات خاص بهینهسازی شده، مانند Ruby برای وب یا R برای آمار. این تنوع وجود دارد زیرا فناوری تکامل مییابد و نیازها تغییر میکنند. در ادامه با جزئیاتی بیشتری از مفهوم اسکریپت و تفاوتها و کاربردهای آن آشنا میشویم.
اسکریپت در دنیای وب
اسکریپت در اصطلاح وب فارسی، به معنی یک نرمافزار تحت وب یا یک سایت اینترنتی است که میتواند روی هاست نصب و فعالسازی شود و برای کاربری خاص مورد استفاده قرار گیرد.
اسکریپتهای تحت وب با زبانهای متداول وب مانند php و ASP.NET یا Perl و Python توسعه یافتهاند و ممکن است متنباز یا رمزشده باشند. در هنگام استفاده از اسکریپتهای متنباز یا OpenSource، میتوانید بخشهای دلخواه آن را تغییر و توسعه دهید.
یک اسکریپت یا یک نرمافزار تحت وب اغلب شامل بخشهای مختلف شامل بخش اسکریپت سمت سرور، اسکریپتهای جاوااسکریپت، شیوهنامههای CSS، تصاویر، تنظیمات پایگاه داده و مستندات و آموزش است.
معنی اسکریپت در کاربرد کلی
کلمهی اسکریپت میتواند به معنی یک زبان برنامهنویسی یا قطعهی کدی به یک زبان برنامهنویسی باشد. برخی زبانهای برنامهنویسی به صورت کلی قابلیت تبدیل شدن به زبان ماشین را ندارند و برای اجرا میبایست مفسر آن روی سیستم مقصد نصب شده باشد.
از جملهی زبانهای برنامهنویسی اسکریپتی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- Python
زبانی قدرتمند، خوانا و بسیار آسان برای یادگیری که برای مبتدیان و حرفهایها مناسب است. پایتون در حوزههای متنوعی مثل هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، تحلیل داده، ساخت وبسایت، اتوماسیون، اسکریپتنویسی و حتی برنامههای دسکتاپ استفاده میشود و به دلیل سادگی سینتکس، تمرکز برنامهنویس بیشتر روی منطق است تا پیچیدگی کد. - Bash
زبانی مبتنی بر خط فرمان در سیستمهای عامل Unix و Linux که بیشتر برای اجرای دستورات، نوشتن اسکریپتهای سیستمی و خودکارسازی کارهای تکراری استفاده میشود. Bash برای مدیریت سرورها، بکاپگیری، اجرای زنجیرهای دستورات و کنترل فرآیندها بسیار کاربردی است اما بیشتر برای کارهای سطح سیستم طراحی شده، نه توسعه نرمافزارهای بزرگ. - VBScript
زبانی سبک و ساده در محیط ویندوز که بیشتر برای خودکارسازی کارهای اداری و اسکریپتنویسی در برنامههایی مانند Excel، Word و سایر ابزارهای مایکروسافت بهکار میرود. این زبان برای انجام وظایف تکراری، پردازش دادهها و تعامل با سیستمعامل مناسب است، هرچند امروزه استفاده از آن محدودتر شده است. - Javascript
زبانی پویا و پراستفاده که نقش اصلی در دنیای وب دارد و برای ایجاد تعامل، انیمیشن و منطق سمت کاربر در مرورگرها استفاده میشود. جاوااسکریپت علاوه بر وب، در سمت سرور (با Node.js)، توسعه اپلیکیشن موبایل و حتی نرمافزارهای دسکتاپ هم کاربرد دارد و یکی از مهمترین زبانها برای توسعه مدرن محسوب میشود. - Lua
زبانی بسیار سبک، سریع و کمحجم که بیشتر بهعنوان زبان اسکریپتنویسی در نرمافزارها و بازیها استفاده میشود. Lua یادگیری آسانی دارد و بیشتر برای اضافهکردن قابلیتهای قابل تنظیم و اسکریپتپذیر به برنامههای اصلی (مثل موتورهای بازی) به کار میرود. - AutoIt
زبانی مخصوص ویندوز برای خودکارسازی فعالیتها، شبیهسازی کلیک و تایپ، مدیریت پنجرهها و ساخت ابزارهای ساده با رابط گرافیکی. AutoIt بیشتر برای نوشتن ابزارهای کاربردی کوچک، تست نرمافزار و انجام کارهای تکراری در محیط ویندوز استفاده میشود. - NSIS
زبانی تخصصی برای ساخت Installer یا فایلهای نصب نرمافزار در ویندوز. با NSIS میتوان فرآیند نصب، حذف و تنظیم نرمافزارها را کنترل کرد و نصبکنندههایی کمحجم، سریع و قابل تنظیم ساخت که در بسیاری از برنامههای ویندوزی استفاده میشوند. - Tcl
زبانی اسکریپتی و انعطافپذیر که در زمینههای مختلفی مانند خودکارسازی، تست نرمافزار، مدیریت سیستمها و حتی رابطهای گرافیکی کاربرد دارد. Tcl بهخاطر قابلیت ادغام آسان با نرمافزارهای دیگر و سادگی در اسکریپتنویسی، در پروژههای خاص و تخصصی استفاده میشود. - Perl
زبانی قدرتمند و بسیار انعطافپذیر که بهطور ویژه برای پردازش متن، کار با فایلها و مدیریت دادههای پیچیده شناخته میشود. Perl در اسکریپتنویسی سیستمی، توسعه ابزارهای تخصصی و پروژههایی که نیاز به پردازش متون بزرگ دارند، کاربرد فراوانی دارد، هرچند یادگیری آن دشوارتر است. - Ruby
زبانی پویا، شیءگرا و خوانا که تمرکز آن روی سادگی و لذت برنامهنویسی است. Ruby بیشتر در توسعه وب، بهویژه با فریمورک Ruby on Rails استفاده میشود و برای ساخت سریع وبسایتها و برنامههای کاربردی با کد تمیز و قابل فهم بسیار محبوب است. - PHP
زبانی پرکاربرد برای برنامهنویسی سمت سرور وب که بهطور گسترده برای طراحی سایتهای پویا و اتصال به پایگاه داده استفاده میشود. PHP پایه بسیاری از سیستمهای مدیریت محتوا مانند وردپرس است و برای توسعه وبسایتها، فروشگاههای آنلاین و پنلهای مدیریتی گزینهای رایج و قدرتمند محسوب میشود.
زبانهای برنامهنویسی اسکریپتی، بیشتر برای استفادههای خاص و مختصر که نیازمند تغییرات پیوسته هستند یا برای استفاده در کاربردهایی روی سیستمعاملهای مختلف بهکارگیری میشوند.
تفاوت زبانهای اسکریپتی با زبانهای برنامهنویسی
به طور کلی تمام زبانهای برنامهنویسی شباهتهای زیادی با یکدیگر دارند ولی چند تفاوت زیر باعث میشود برخی از آنها را زبان اسکریپتی و برخی دیگر را زبان برنامهنویسی به حساب بیاوریم:
- زبانهای برنامهنویسی یا قابل کامپایل به صورت مستقیم قابل اجرا نیستند و پیش از اجرا باید بهینهسازی و به فایل اجرایی یا زبان واسط تبدیل شوند.
- اسکریپتها به صورت سنتی قابل کامپایل نیستند و به صورت سورس منتقل و اجرا میشوند.
- زبانهای اسکرپیتی معمولا آسانتر هستند و در زمان کوتاهتری میتوانید آنها را یاد بگیرید.
- زبانهای اسکریپتی معمولا کدهای کمتری برای یک فعالیت مشابه نیاز دارند و دستیابی به نتیجه در آنها سریعتر است.
- قابلیت بهینهسازی حافظه و سرعت در اسکریپت معمولا کمتر از زبانهای برنامهنویسی است و برای فعالیتهای پردازش محور مناسب نیستند.
- زبانهای اسکریپتی معمولا برای کاربردهای محدودی قابل استفاده هستند. مثلا اسکریپتهایی که صرفا در یک برنامهی گرافیکی مثل فتوشاپ اجرا میشوند.
یادگیری اسکریپت نویسی
برای نوشتن اسکریپت ابتدا باید با اصول اولیهی برنامهنویسی و الگوریتمها آشنا شوید. باید بتوانید به شکلی که ماشین متوجه میشود فکر کنید. با استفاده از روشهای زیر میتوانید مهارتهای اسکریپتنویسی خود را تقویت کنید.
- منابع آنلاین
منابع آنلاین زیادی برای یادگیری اسکریپت وجود دارد، مانند آموزشهای ویدیویی، مقالات و کتابهای الکترونیکی. - دورههای آموزشی
دورههای آموزشی آنلاین و حضوری زیادی برای یادگیری اسکریپت وجود دارد. - تمرین
بهترین راه برای یادگیری اسکریپت، تمرین و نوشتن اسکریپتهای خودتان است.
کاربرد اسکریپت چیست ؟
- خودکارسازی وظایف
اسکریپتها میتوانند برای انجام تکراری مانند ارسال ایمیل، پردازش دادهها و مدیریت وبسایتها استفاده شوند. - افزایش کارایی
اسکریپتها میتوانند در انجام سریع و با دقت کارها به شما کمک کنند. - ایجاد برنامههای کاربردی
اسکریپتها میتوانند برای ایجاد برنامههای کاربردی ساده مانند بازیها، ابزارهای محاسباتی و ابزارهای تحت وب استفاده شوند.
استفاده از اسکریپت در نرمافزارهای تخصصی
زبانهای اسکریپتنویسی همچنین ممکن است برای اضافه کردن قابلیت خودکارسازی فرآیندها در محیط نرمافزارهای تخصصی مانند Corel، فتوشاپ، محصولات آفیس و بسیاری نرمافزارهای بزرگ دیگر استفاده شوند. این گونه نرمافزارها علاوه بر اینکه امکان انجام طراحیهای دلخواه را به صورت گرافیکی فراهم میکنند، دارای بخشهایی برای نوشتن اسکریپت در جهت انجام خودکار عملیات با حجم زیاد یا دقت بالا یا به صورت مکانیزه هستند.
- بیشتر بخوانید: VBA چیست ؟
برای مثال تولید صفحات یک سررسید سالیانه، میتواند در نرمافزار InDesign در عرض چند ثانیه با اجرای یک اسکریپت از پیش آماده به انجام برسد.
طراحی اسکریپت اختصاصی فرآیندی برای خلق محصولی بسیار پیچیده می باشد. این فرآیند نیازمند آن است که طراح وب از اهداف وب سایت، افرادی که قرار است با سایت کار کنند (هم مدیران هم کاربران)، اطلاعاتی که در سایت دریافت می شود و اطلاعاتی که قرار است به نمایش در آید و همچنین مجموعه پردازش های مورد نیاز جهت میل به اهدف سایت شناخت کافی و درکی متقابل با وبمستر (سفارش دهنده) داشته باشد.
سلام
اسکریپت های آماده می توانند بسیار ساده تر از نوشتن و سفارش یک اسکریپت باشد. اگر کار شما خیلی ویژه هست نوشتن اسکریپت از ابتدا در غیر اینصورت میتوانید ...
سلام من اسکریپت دارم ولی فیلم اموزش نصب با کار کردش ندارم از گوشیمپاک شده باید چکار کنم
با سلام
اگر مراحل نصب اسکریپت شما به صورت متداول و آسان باشد، ممکن است یک نفر که اطلاعات کافی داشته باشد در زمان کوتاهی بتواند آن را راهاندازی کند. ولی اگر مراحل نصب نامعمول و پیچیده باشد، لازم است تا راهنمای اصلی آن موجود باشد